Sinds 2022 werd door de sociale inspectie een onderzoek gevoerd naar een Belgisch bouw- en metaalbedrijf dat voornamelijk werkte met buitenlandse werknemers, vooral via een netwerk van buitenlandse tussenbedrijven en zogenoemde onderaannemers. In de praktijk bleek dat het bedrijf zelf een centrale rol speelde in de organisatie van het werk. Het bedrijf rekruteerde werknemers, bepaalde waar en wanneer zij moesten werken, regelde hun verplaatsingen tussen werven en stond ook in voor hun huisvesting. Hoewel er formeel gewerkt werd met buitenlandse ondernemingen als werkgever, kwam uit het onderzoek naar voren dat deze ondernemingen vaak slechts een beperkte of louter administratieve rol hadden.
De rechtbank stelt vast dat dit in werkelijkheid neerkwam op een schijnconstructie. Het systeem van onderaanneming werd gebruikt om de regels rond uitzendarbeid, sociale zekerheid en arbeidsvergunningen te omzeilen. De werknemers werden in België tewerkgesteld bij klanten van het bedrijf, waar zij hun dagelijkse taken uitvoerden onder leiding en toezicht van die klanten. Toch bleef het bedrijf instaan voor de selectie van werknemers, de planning, de opvolging en de praktische organisatie van het werk. Daardoor had het bedrijf in werkelijkheid het werkgeversgezag over de werknemers, ondanks de formele structuur die iets anders deed uitschijnen.
Artikel 31 van de Uitzendarbeidswet verbiedt dat een werkgever werknemers ter beschikking stelt van een andere onderneming die over hen werkgeversgezag uitoefent, behalve binnen de regels van uitzendarbeid en tijdelijke arbeid. Er is geen verboden terbeschikkingstelling wanneer de andere onderneming enkel instructies geeft die duidelijk en gedetailleerd zijn opgenomen in een schriftelijke overeenkomst en het gezag van de werkgever behouden blijft. Worden instructies gegeven buiten die overeenkomst of stemt de praktijk niet overeen met wat schriftelijk is afgesproken, dan is sprake van verboden terbeschikkingstelling. Het belangrijkste criterium is dus of de gebruiker een deel van het werkgeversgezag uitoefent. De rechtbank gaat na in welke mate de beklaagde al dan niet enig gedeelte van het werkgeversgezag dat normaal de werkgever toekomst, ten aanzien van de werknemers opgesomd in de tenlastelegging, heeft uitgeoefend en aldus de hoedanigheid van gebruiker in de zin van artikel 177, lid 1, 2° Sociaal Strafwetboek toekomt.
Daarnaast werd vastgesteld dat de DIMONA-aangiften niet correct werden uitgevoerd, dit is een inbreuk op de artikelen 4 tot 8 van het koninklijke besluit van 5 november 2002. Werknemers die in België aan de slag gingen via deze constructie werden niet of niet tijdig aangegeven op het moment dat zij hun werk begonnen.
Verder bleek uit het onderzoek dat een groep buitenlandse werknemers, voornamelijk afkomstig uit India, verplicht werd om een bedrag van ongeveer 600 euro te betalen in het kader van hun tewerkstelling en hun verblijfsdocumenten, dit is een inbreuk op artikel 12/3 van de wet van 30 april 1999. Dit bedrag werd gevraagd voor de aanvraag van een gecombineerde werk- en verblijfsvergunning. De rechtbank baseert zich hierbij op consistente verklaringen van meerdere werknemers en bevestigende elementen uit het dossier, waaronder interne communicatie waaruit blijkt dat deze betalingen effectief werden opgevolgd binnen het bedrijf.
Ook werd vastgesteld dat bepaalde werknemers verder bleven werken terwijl hun arbeidsvergunningen intussen waren ingetrokken, wat een inbreuk is op artikelen 4 en 5 van de wet van 30 april 1999. Ondanks deze intrekking bleven zij ingezet worden op werven van klanten van het bedrijf.
Wat de loonbetalingen betreft, blijkt uit het dossier dat minstens één werknemer arbeid heeft verricht waarvoor geen loon werd uitbetaald.
De rechtbank oordeelt dat al deze feiten niet los van elkaar kunnen worden gezien, maar deel uitmaken van één samenhangend geheel. Volgens de rechtbank gaat het om een georganiseerd systeem waarbij buitenlandse werknemers op grote schaal en op structurele wijze werden ingezet via constructies die bedoeld waren om arbeidsrechtelijke en sociale verplichtingen te ontwijken. Het bedrijf speelde daarin een centrale organiserende rol.
Omdat de verschillende bewezen feiten volgens de rechtbank voortkomen uit éénzelfde misdadig opzet, wordt slechts één straf opgelegd, namelijk die van het zwaarste misdrijf.
De rechtbank komt tot een veroordeling tot een gevangenisstraf van 18 maanden en een geldboete van 624.000 euro. Indien de geldboete niet wordt betaald binnen de wettelijke termijn, wordt zij vervangen door een gevangenisstraf van 3 maanden. Daarnaast worden ook de gerechtskosten en wettelijke bijdragen opgelegd.
Op burgerlijk vlak wordt enkel voor één werknemer een schadevergoeding toegekend. De rechtbank stelt vast dat deze werknemer effectief arbeid heeft verricht zonder dat het verschuldigde loon werd uitbetaald, waardoor hij recht heeft op achterstallig loon en een beperkte bijkomende schadevergoeding.
De eindbeslissing komt erop neer dat het bedrijf onder leiding van de beklaagde een systematisch en langdurig systeem heeft opgezet van schijnconstructies, illegale tewerkstelling en niet-naleving van arbeids- en sociale wetgeving, met als gevolg een zware strafrechtelijke veroordeling en beperkte burgerlijke compensatie.