Twee werknemers, Khaled* en Samir*, werden tijdens een controle op de werkvloer vastgesteld. Deze controle vond plaats in het kader van het opsporingsonderzoek door het Arbeidsauditoraat omdat er verdachte transacties gemeld werden aan een zekere Ismael en het bedrijf BD Cleaning*. Er werden grote bedragen op de privérekening van Ismael* gestort die leken in verband te staan met de vennootschap, zonder dat er activiteiten aan de RSZ werden aangegeven, waardoor een netwerk van informele tewerkstelling werd vermoed. Eind 2019 vond een controle plaats bij industriële bakkerij EVACAKE*S, één van de bedrijven die Ismael bepaalde sommen doorstortten. Tijdens deze controle wordt de tewerkstelling van vijf werknemers vastgesteld, waaronder Khaled en Samir. Niemand was bij Dimona gemeld en op één na waren ze zonder wettig verblijf. Khaled en Samir verklaarden gemiddeld 8 uur per dag te werken en 50 euro/per dag te verdienen. Ze werkten samen met het personeel van de bakkerij en droegen ook werkkledij die hen daar ter beschikking werd gesteld. Ze verklaarden dat ze instructies volgden van een verantwoordelijke van EVACAKES. Ook als ze ziek waren of vakantie wilden nemen, meldden ze dit bij EVACAKES en niet bij Ismaël. De verantwoordelijke van EVACAKES werd verhoord en verklaarde dat hij dacht dat BD Cleaning een interimkantoor was. Hij verklaarde niet te weten dat de werknemers zonder wettig verblijf waren en zich niet bewust te zijn van de lage lonen en sociale situatie. EVACAKES ging akkoord met het betalen van een minnelijke schikking van 4.500 euro voor de inbreuk van het gebruik maken van ‘verboden terbeschikkingstelling’. De Arbeidsauditeur ging vervolgens over tot dagvaarding van Ismael en BD Cleaning. Khaled en Samir gingen over tot dagvaarding in tussenkomst van EVACAKES.
De strafrechter moest zich dus buigen over zowel de verantwoordelijkheid van onderaannemer Ismael van BD Cleaning en hoofdaannemer/gebruiker EVACAKES.
Met betrekking tot de strafvordering tegen Ismael, oordeelt de rechtbank dat hij terecht staat voor het niet onmiddellijk melden van de tewerkstelling bij Dimona, het tewerkstellen van werknemers zonder wettig verblijf, het niet opstellen van individuele loonstaten en het niet tijdig betalen van het loon aan de werknemers. Daarnaast wordt hij ook veroordeeld voor de verboden terbeschikkingstelling van de werknemers (aan EVACAKES).
De strafvordering tegen EVACAKES ligt complexer. Khaled en Samir dagvaarden, als burgerlijke partijen, het bedrijf in tussenkomst aangezien uit verschillende elementen uit het strafdossier blijkt dat EVACAKES feitelijk en juridische het werkgeversgezag heeft uitgeoefend over Khaled en Samir. Dit zou willen zeggen dat er sprake is van een onwettige terbeschikkingstelling van werknemers, wat zou betekenen dat de gebruiker (EVACAKES) hoofdelijk aansprakelijk gesteld kan worden voor de betaling van sociale bijdragen en lonen die door de dienstverlener (BD Cleaning) niet betaald werden. Daarnaast beroepen burgerlijke partijen zich op artikel 35/9 e.v. van de Loonbeschermingswet (dat een omzetting vormt van de wet van 11 februari 2013) om te stellen dat EVACAKES als opdrachtgever of aannemer hoofdelijk aansprakelijk gesteld kan worden voor de betaling van het door hun rechtstreekse onderaannemer (Ismael) nog verschuldigde loon van de “illegaal” verblijvende onderdanen van een derde land, namelijk Khaled en Samir. De rechter oordeelde enerzijds dat voor de feiten die betrekken hebben op de verboden ter beschikkingstelling, de strafvordering is komen te vervalen ingevolge de betaling van de minnelijke schikking. Anderzijds stelt de strafrechter dat de feiten door burgerlijke partijen in de dagvaarding in tussenkomst ruimer omschreven werden en niet identiek zijn aan de feiten waarvoor de minnelijke schikking is betaald.
De rechter herkwalificeert de feiten en stelt dat de strafvordering ontvankelijk is voor inbreuken het niet melden aan Dimona, het tewerkstellen van werknemers zonder wettig verblijf en het niet (correct) betalen van het loon. De rechter verwijst naar artikel 31 §3 van de Uitzendarbeidswet dat bepaalt dat “wanneer een gebruiker arbeid laat uitvoeren door werknemers die te zijner beschikking werden gesteld in strijd met de bepaling van § 1, worden die gebruiker en die werknemers beschouwd als verbonden door een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd vanaf het begin der uitvoering van de arbeid.” Volgens de rechter in eerste aanleg heeft EVACAKES door het aanvaarden van de minnelijke schikking erkend dat het een ongeoorloofd deel van het werkgeversgezag uitoefende en is het vast komen te staan dat EVACAKES verbonden was door een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd voor Khaled en Samir. Dit houdt in dat EVACAKES gehouden was tot de dimona aangifte, de verplichtingen inzake tewerkstellen van buitenlandse werknemers en de correcte betaling van het loon na te leven. De rechtbank van eerste aanleg ging over tot de strafrechtelijke vervolging van EVACAKES voor deze feiten.
Op burgerlijke vlak worden zowel Ismael als EVACAKES hoofdelijk aansprakelijkheid gesteld voor een schadevergoeding aan burgerlijke partijen. Dit omdat zij minder loon gekregen hebben dan waarvoor ze volgens de loonbeschermingswet recht op hadden. Ze werden veroordeeld tot een schadevergoeding van respectievelijk 52.000 euro en 18.000 euro. De rechtbank van eerste aanleg stelde expliciet in het vonnis dat de illegale verblijfssituatie van Khaled en Samir, waardoor ze geen officiële tewerkstelling konden bekomen, niet in causaal verband staat met de inbreuken van de loonbeschermingswet en dat ze hier dus geen eigen aandeel in hebben.
Niet geheel onverwacht, diende EVACAKES beroep in tegen dit vonnis.
Voor een verdere analyse zie FAIRWORK Belgium Jaarverslag 2022
*opmerking: namen zijn aangepast om de privacy van de betrokkenen te vrijwaren