Schijnzelfstandigheid

Fairwork Belgium: Schijnzelfstandigheid

Een schijnzelfstandige is iemand die officieel is ingeschreven als zelfstandige maar die in de realiteit werkt voor een baas die zegt wat hij moet doen en beslist of je werk goed is gedaan en je die jou betaalt voor je werk. Na wat uitleg over wat schijnzelfstandige precies is geven we vijf mogelijke oplossingen voor problemen van werknemers vast zitten in het statuut van Schijnzelfstandige. Heb je al deze informatie liever in één brochure dan vind je die hier.

Waarom worden mensen ingeschreven als schijnzelfstandige

Een werkgever moet voor een schijnzelfstandige geen sociale bijdragen betalen, geen arbeidsongevallenverzekering afsluiten, geen minimumloon betalen, … De werkgever moet dus veel minder betalen aan de overheid en moet de arbeidsrechten niet respecteren.

Een werknemer die de nationaliteit heeft van de Europese Unie of EER kan op basis van zijn statuut als zelfstandige een verblijf bekomen in België. Vaak is dit het enige statuut waarin de werkgever hem wil aanwerven en is voor de betrokken werknemer het verschil en de gevolgen niet duidelijk.

Wat zijn de risico’s voor de schijnzelfstandige?

  • Je bent zelf verantwoordelijk voor het betalen van de sociale bijdragen aan de sociale zekerheid. Het sociaalverzekerings fonds zal er alles aan doen om dit geld van jou te krijgen. Vaak zien we dat mensen plots verrast zijn dat ze een grote schuld hebben bij de sociale zekerheid omdat ze dachten dat het bedrijf dit betaalde.
  • Als je baas je loon niet betaald kun je weinig doen je hebt immers geen arbeidsrechten. Het wordt zeer moeilijke om je rechten af te dwingen.
  • Bij een arbeidsongeval is er geen arbeidsongevallenverzekering die jou zal vergoeden. Je moest zelf een arbeidsongevallenverzekering afgesloten hebben.

EU-Burger

Als je als EU-burger verblijf hebt bekomen op basis van je zelfstandigen statuut beschik je over een E-kaart. Deze kaart zal niet automatisch worden ingetrokken als je je statuut als zelfstandige verliest. Je voldoet op dat moment wel niet meer aan de voorwaarden waarvoor je je verblijf bent bekomen. Je moet dus zo snel mogelijk opnieuw aan de slag. Als werknemer of zelfstandige.

Als je nog geen 5 jaar in België verblijft en dus een E-kaart hebt en je doet langer dan 3 maanden beroep op het OCMW of andere sociale ondersteuning van de sociale zekerheid dan kan het zijn dat Dienst Vreemdelingenzaken je verblijf zal intrekken. Je kan dus beroep doen op het OCMW gedurende die drie maanden als je dit nodig hebt om die periode te overbruggen. De enige manier om je verblijf opnieuw in orde te brengen is door opnieuw te gaan werken. Je vindt alle informatie over hoe je een verblijf kan bekomen via werk als EU-burger hier.

Als je al langer dan 5 jaar in België verblijft met een E-kaart bekom je een E+-kaart. Eenmaal je de E+ kaart hebt loop je niet het langer het risico om je verblijf te verliezen.

 


Let op: Als blijkt dat je het zelfstandigenstatuut enkel aanvroeg om een verblijf te bekomen kan men spreken van een fictieve aansluiting. Je verblijfskaart zal dan meteen worden ingetrokken.


 

Niet EU-Burger

Als je als derdelander verblijf hebt bekomen op basis van een zelfstandigen statuut, beschik je over de eerste 5 jaar over een A-kaart. Die kaart is geldig voor een jaar en moet dus jaarlijks worden verlengd. Naast deze A kaart moet je ook een beroepskaart hebben om als zelfstandige te mogen werken. Als je jouw statuut van als zelfstandige verliest moet je een nieuwe vergunning krijgen, of als zelfstandige (beroepskaart) of als werknemer (gecombineerde vergunning) om jouw verblijfsrecht te verlengen en jouw verblijfstitel (de A-kaart) te hernieuwen. Deze nieuwe aanvraag moet gebeuren terwijl je verblijf in België nog geldig is. Zolang je geen nieuw werk hebt gevonden en als je de toekenningsvoorwaarden voor steun voldoet, kan je beroep doen op het OCMW. Het feit dat je een beroep doet op het OCMW mag niet automatisch leiden tot de weigering of het verlies van je verblijfsrecht. De Dienst Vreemdelingenzaken moet alle elementen van het dossier onderzoeken maar er is een risico voor je verblijfsrecht.

 


Let op: Als je jouw statuut van als zelfstandige verliest, kan de Dienst Vreemdelingzaken (DVZ) je verblijfsrecht beëindigen. In dit geval, wordt je op de hoogte gebracht en krijgt je de mogelijkheid om uit te leggen wat er gebeurde. Het is dus heel belangrijk dat je die aanvraag voor een nieuwe vergunning indient zo snel mogelijk en terwijl de A-kaart nog geldig is. Als je geen nieuwe aanvraag deed voor je A-kaart vervalt; dan verlies je je verblijf. Vanuit onwettig verblijf kan je geen nieuwe beroepskaart of gecombineerde vergunning aanvragen. Je zal dus niet via werk je verblijf kunnen regulariseren.


 

Deed je je aanvraag op tijd maar verlies je je verblijf voor je antwoord krijgt op je aanvraag?

  1. Je deed je aanvraag op tijd, om een geldig verblijfstitel als werknemer (gecombineerde vergunning) te bekomen maar je verliest je verblijf voor je antwoord krijgt op je aanvraag dan heeft dit geen impact op je aanvraag, de aanvraag zal behandeld worden. Een gecombineerde vergunning is een vergunning die je recht geeft om te werken en een verblijfsrecht geeft. Als je verblijfsrecht vervalt of ingetrokken wordt dan ben jij in onwettig verblijf, maar je aanvraag tot een nieuw verblijfsrecht loopt nog, je kan dus wachten op het antwoord op je aanvraag ook al ben je dan zonder wettig verblijf. Als je een positieve beslissing krijgt, dan ontvang je een nieuwe verblijfstitel. Tijdens de periode dat je zonder wettig verblijf bent kun je geen beroep doen op een OCMW uitkering.
  2. Je deed je aanvraag op tijd, om te mogen werken als zelfstandige (beroepskaart) maar je verlies je verblijf voor je antwoord krijgt op je aanvraag dan heeft dit geen impact op je aanvraag, de aanvraag zal wel behandeld worden. Een aanvraag voor een beroepskaart is alleen een aanvraag om het recht te krijgen om als zelfstandige te mogen werken. Als je verblijfsrecht vervalt of ingetrokken wordt dan ben jij in onwettig verblijf. Je kan niet wachten op het antwoord op je aanvraag al je bent je dan zonder wettig verblijf. Je moest België verlaten. Als je een positieve beslissing kreeg, kan je een visum vanuit het buitenland aanvragen om terug te komen.

Als je het risico hebt om in deze situatie te verkeren, kan het nuttig zijn om een gespecialiseerde dienst en / of een advocaat te raadplegen voor hulp.

Je verblijft al langer dan 5 jaar in België met een A-kaart

Als je al langer dan 5 jaar in België verblijft met een A-kaart en je aan de toekenningsvoorwaarden voldoet, vraagt de gemeente of je een onvoorwaardelijk verblijfsrecht (B-, C-, D-kaart) wil aanvragen. Als je een onvoorwaardelijk verblijfsrecht hebt, kan het ontvangen van OCMW-steun geen aanleiding meer zijn om je verblijfsrecht te verliezen.

 

De mogelijkheden besproken in punt 1 tot 5 zijn niet voor iedereen een oplossing: misschien heb je nauwelijks bewijzen om je tewerkstelling aan te tonen, vind je geen job als werknemer, of misschien is je verblijfsrecht net gebaseerd op het feit dat je ingeschreven bent als zelfstandige. Jammer genoeg biedt het huidige juridische kader niet op alles een oplossing. Je kan altijd je vraag voorleggen aan FAIRWORK Belgium of een gespecialiseerde dienst.

De Vijf meest voorkomende problemen

We lijsten hier de vijf meest voorkomende problemen op en wat je kan ondernemen. Per probleem geven we eerst een korte schets van de situatie waarop we een antwoord proberen te bieden.

Je hebt een voorstel gekregen om als zelfstandige met iemand te gaan samenwerken. In de overeenkomst die hij je vraagt te ondertekenen staan de afspraken die tussen jullie gemaakt worden. Jij twijfelt of die afspraken wel passen bij het werken als zelfstandige. Als die afspraken ervoor zorgen dat je partner gezag over je heeft (en dus je baas zou zijn) dan hoor je misschien wel werknemer te zijn.

OF

Je bent minder dan 1 jaar geleden gestart met werken en je twijfelt toch nog aan de gemaakte afspraken. Ook al heb je de overeenkomst ondertekend, je kan nog steeds laten onderzoeken of je onder het juiste statuut werkt.

OF

Je bent minder dan 1 jaar geleden gestart met werken en je partner houdt zich niet aan de afspraken. Je bent dan wel officieel zelfstandige, maar in de praktijk is het je partner die beslist hoe, waar en wanneer je gaat werken.
Lees dan hieronder verder wat je kan doen.

 

Administratieve Commissie ter regeling van de arbeidsrelatie

De Administratieve Commissie ter regeling van de arbeidsrelatie maakt deel uit van de FOD sociale zekerheid. Deze commissie gaat oordelen over je situatie: ben je zelfstandige of werknemer. Zij kunnen vooraf de opgestelde contracten nakijken, of tot één jaar nadat je startte.

Een voorwaarde is wel dat de arbeidsrelatie nog bestaat wanneer je de aanvraag indient. Je kan dus geen aanvraag indienen als je al gestopt bent met werken, ook al zit je nog binnen de termijn van één jaar na start van de arbeidsrelatie.

De administratieve commissie kan geen onderzoek voeren naar arbeidsrelaties waarnaar al een onderzoek loopt bij een andere instantie. Je kan dus geen aanvraag doen voor de administratieve commissie én tegelijk klacht neerleggen bij een andere dienst.

 

Wat moet je doen?

Om een aanvraag in te dienen, moet je een standaardformulier invullen, die kan je vinden op hun website. Er zijn verschillende mogelijkheden om het aanvraagformulier af te geven.

  • Je geeft het af bij het onthaal van de FOD Sociale Zekerheid. Hier krijg je een ontvangstbevestiging mee.

Adres: FOD Sociale Zekerheid
Administratief Centrum Kruidtuin
Finance Tower
DG Beleidsondersteuning en -coördinatie
Kruidtuinlaan 50
1000 Brussel 

  • Je stuurt het formulier op via een aangetekende zending naar de Administratieve Commissie

Adres: Administratieve Commissie Arbeidsrelaties
DG Beleidsondersteuning en -coördinatie
Kruidtuinlaan 50, bus 135
1000 Brussel

  • Als één van de partijen is ingeschreven bij een sociaal verzekeringsfonds, kan de aanvraag ook gebeuren via dat fonds.

Het is niet nodig dat beide partijen de aanvraag indienen of ondertekenen, je kan dit ook alleen doen. De Administratieve Commissie zal haar beslissing via een aangetekende brief bekendmaken bij de aanvrager(s). Zij hebben hier voor drie maanden de tijd, eventueel verlengd met de tijd dat het duurt om bijkomende informatie te vragen. Als de Administratieve Commissie je dus een mail met de vraag om informatie stuurt en je antwoordt pas twee weken later, zal die termijn van drie maanden met twee weken verlengd worden. Je hebt na de beslissing één maand de tijd om in beroep te gaan bij de arbeidsrechtbank.

 


Opgelet:enkel de aanvrager wordt rechtstreeks op de hoogte gebracht van de beslissing. Dit betekent dat de beroepstermijn voor de andere partij nog niet begint te lopen. Deze gaat pas in vanaf de reële kennisname. Het kan dus aan te raden zijn de andere partij zelf onmiddellijk op de hoogte te brengen (bv via een aangetekend schrijven) om op die manier zo snel mogelijk tot een definitieve beslissing te komen.


 

Wat kan er beslist worden?

Wanneer de Administratieve Commissie oordeelt dat je een werknemer hoort te zijn in plaats van een zelfstandige, dan moet de overeenkomst binnen de zes maanden na de beslissing aangepast worden. Als je toch onder dezelfde omstandigheden verder werkt als zelfstandige kan je werkgever (niet jij!) een sanctie krijgen. De beslissing van de commissie is niet retroactief als je dus al een aantal maanden in het verkeerde statuut werkte wordt dit niet omgezet. Het is enkel het werk na de beslissing die zal beschouwd worden als werk in het nieuwe statuut.

Was je al aan het werk wanneer blijkt dat je werknemer hoort te zijn in plaats van zelfstandige, maar ontslaat je werkgever je (bijvoorbeeld omdat hij helemaal geen werknemers in dienst wil nemen), dan heb je recht op een ontslagvergoeding. Om te bepalen hoe hoog de ontslagvergoeding moet zijn zal men de hele periode dat je voor deze werkgever werkte beschouwen als werkend onder het statuut van werknemer.

Weigert je werkgever deze beslissing na te leven, dan kan je ermee naar de arbeidsrechtbank trekken om je rechten af te dwingen.
Oordeelt de Administratieve Commissie niet dat je werknemer bent en je bent wel al aan het werken, kan je nog steeds kijken of één van deze opties jou kan helpen.

  • Punt 2: Je bent (schijn)zelfstandige en je wil je statuut als zelfstandige stopzetten
  • Punt 4: Je bent schijnzelfstandige en je wil een ‘snelle oplossing’
  • Punt 5: Je zoekt enkel een oplossing voor je schulden bij het sociaal verzekeringsfonds

Je bent officieel ingeschreven als zelfstandige, maar je wil daarmee ophouden. Dan lees je hieronder wat je kan doen.

Stopzetting van de zelfstandige activiteit bij het sociaal verzekeringsfonds

Als zelfstandige moest je je aansluiten ten laatste op de dag van de start van het werk bij een sociaal verzekeringsfonds. Wanneer je geen zelfstandige meer bent, is het belangrijk hen zo snel mogelijk op de hoogte te brengen. Door aan het sociale verzekeringsfonds te melden dat je uit het zelfstandigenstatuut stapt en daarbij de stopzetting bewijst, worden de sociale bijdragen stopgezet.

De eventueel tot dan toe opgebouwde schuld staat wel nog open, maar er komen geen nieuwe bedragen meer bij. Enkel als er een herberekening komt van je bijdrage tot de sociale zekerheid kan er nog een extra betaling worden gevraagd.

 


Opgelet: De sociale zekerheidsbijdrage bedraagt 20,5% van het jaarinkomen van een voltijdse zelfstandige met een minimale bijdrage van €717,18 per kwartaal. De €717,18 gaat dus om een minimum jaarinkomen van €13.993,78 als je als zelfstandige meer dan €13.993,78 verdiend zal het sociaal verzekeringsfonds een herberekening doen en vragen om het verschil bij te passen. Als je vermoed dat je meer dan €13993,78 zal verdienen neem je best contact op met je sociaal verzekeringsfonds om eventueel al een herberekening te doen. Zo vermijd je dat je het jaar nadien plots een hoge factuur in je bus krijgt. Verdien je minder dan €13993,78 dan zal je toch de €717,18 moeten betalen. Je kan wel een vrijstelling van sociale zekerheidsbijdrage aanvragen. Voor meer info hierover lees meer onder punt 5.


 

Er zijn verschillende mogelijkheden om als zelfstandige aan de slag te zijn en afhankelijk daarvan moet je bepaalde stappen ondernemen om je zelfstandige activiteit stop te zetten.

  • Je bent werkende (actieve) vennoot, je hebt dus aandelen van de onderneming:
    • Je verkoopt je aandelen (of geeft ze terug) en je krijgt een kopie van het aandelenregister waaruit blijkt dat je je aandelen hebt verkocht of teruggegeven.
    • Of je vraagt een schriftelijke verklaring van de zaakvoerder waarin hij bevestigt dat je geen zelfstandige activiteit meer uitoefent.
  • Je bent bestuurder/zaakvoerder:
    • Je vraagt een algemene vergadering met de medevennoten aan om de stopzetting vast te leggen.
    • Het ontslag en het verslag van de algemene vergadering moeten nadien gepubliceerd worden in het Belgisch Staatsblad.
  • Je hebt een eenmanszaak, je werkt dus alleen:
    • Je laat je ondernemingsnummer schrappen bij een vestiging van de KBO in je buurt. Je ontvangt hierbij een attest van schrapping.
    • En je laat je BTW nummer schrappen in het BTW kantoor.

Met de documenten die je verzamelde ga je naar het Sociaal zekerheidsfonds om je inschrijving te laten schappen. Je zal ook een verklaring op eer moeten ondertekenen waarin je bevestigd niet meer als zelfstandige aan het werk te zijn.

Problemen omdat je medevennoten niet willen meewerken

  • Je bent werkende (actieve) vennoot, maar je hebt geen (goed) contact meer met de onderneming.

    Je kan een aangetekende brief versturen naar het bedrijf, met de aankondiging van je wens tot ontslag. Met een kopie van de brief en het bewijs van de aangetekende zending kan je aan het sociaal verzekeringsfonds tonen dat het bedrijf op de hoogte is van het ontslag.

    Het sociaal verzekeringsfonds is echter niet verplicht deze brief als bewijs van stopzetting te aanvaarden.

    Vraag hiervoor advies bij de RSVZ en volg de nodige info bij punt 4.

 

  • Je bent bestuurder/zaakvoerder, maar je hebt geen (goed) contact meer met de onderneming.

    Je kan je ontslag zelf publiceren in het Belgisch Staatsblad:

    via de website → bijlage van de rechtspersonen → Formulieren:
    Formulier 1
    vul A en B in
    Formulier 2
    vul A en C in
    Deze documenten dien je in bij de rechtbank van koophandel, waarbij je gevraagd zal worden om 148,35 euro te storten aan het staatsblad.

 


Belangrijk:
Een uitspraak van de Administratieve Commissie is ook bindend voor de instellingen die erin zetelen en kan dus ook gebruikt worden bij het sociaal verzekeringsfonds als bewijs dat men geen zelfstandige meer is. Lees hier meer over in punt 1.


 

Je bent al langer dan een jaar aan de slag als zelfstandige, maar je partner gedraagt zich in de realiteit als je baas: hij zegt je waar en wanneer je moet werken, hij controleert je werk, je moet verantwoording afleggen tegenover je baas,…

Je loon wordt niet (vlot) betaald of is gewoon te laag, je werkt van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat, zonder vakantie. Misschien had je wel een arbeidsongeval.

Je wil graag dat je statuut omgezet wordt naar dat van werknemer, zodat je achterstallig loon wordt betaald en je werkgever verantwoordelijk wordt voor de sociale zekerheidsbijdragen (in plaats van jijzelf).

Je hebt ook bewijzen en getuigen om je arbeidssituatie aan te tonen of je bent bereid je door de inspectie te laten controleren op de werkvloer. Misschien zijn er ook collega’s die in dezelfde situatie als jij verkeren en samen met jou een oplossing willen zoeken. Je weet dat een onderzoek naar schijnzelfstandigheid lang kan duren.

Lees dan hieronder wat je kan doen.

Klacht neerleggen bij de inspectiediensten van de Rijksdienst voor sociale zekerheid.

Leg je klacht neer bij de RSZ inspectie dan zal die een onderzoek starten en daarin proberen nagaan of je een werknemer of zelfstandige bent. Zij zullen met andere woorden via een uitgebreid interview met jou nagaan of er sprake was van gezag in de relatie tussen jou en je werkgever/opdrachtgever.

Daarna kan je baas geconfronteerd worden met jouw verklaringen. Als je nog aan het werk bent kunnen de inspectiediensten ook een controle op de werkvloer doen om op die manier bewijzen te verzamelen.

Indien je niet meer aan het werk bent -> moet je het zo snel mogelijk stopzetten je vindt de nodige info hierboven onder punt 2.

Niet elke klacht wordt verder onderzocht door de RSZ inspectiediensten. Er worden enkele (pragmatische – niet officiële) criteria gebruikt om te beslissen of een klacht verder opgevolgd wordt of niet.

Die criteria (die niet allemaal samen aanwezig moeten zijn) zijn:

  • De tewerkstelling duurde voldoende lang;
  • Er is sprake van economische uitbuiting;
  • Het gaat om een werkgever met een zware historiek;
  • Er zijn ‘collega’s’ aan het werk in dezelfde situatie;
  • Er is sprake van georganiseerde fraude;
  • Het bedrijf is nog actief;
  • De personen die werken zijn nog aan te treffen op de werkvloer.

Wat moet je doen?

Je gaat langs op het kantoor van de RSZ inspectie van de regio waar je werkt of je maakt telefonisch of via mail een afspraak.

Je neemt alle informatie over je tewerkstelling mee. Verzamel zoveel mogelijk informatie met zoveel mogelijk geschreven documenten. (zoals contracten, ondertekende stukken, facturen, betalingsbewijzen, sms’en…). Verzamel ook de contactgegevens van de werkgever en eventuele verantwoordelijken of collega’s. Als je je niet goed kan uitdrukken in het Nederlands, Frans of Engels, neem dan iemand mee die voor jou kan tolken.

Het is belangrijk om tijdens het interview zoveel mogelijk juiste informatie te geven over je tewerkstelling en je baas.

 


Opgelet: het is niet vanzelfsprekend dat je eerst aanvaardt om als zelfstandige te werken en dan dit wilt veranderen op het moment dat je in de problemen komt. Leg goed uit waarom je eerst het zelfstandigenstatuut hebt aanvaard, en waarom je dat nu betwist. Bijvoorbeeld je was helemaal niet op de hoogte dat je aan het werken was als een zelfstandige, ik vond geen ander werk en de werkgever wou me enkel in dit systeem aanwerven.


 

Wat zijn de gevlogen?

De RSZ inspectie zal je dossier onderzoeken, dit kan makkelijk enkele maanden tot een jaar duren. Na het onderzoek kan men drie kanten uit.

  • Wanneer er een voldoende onderbouwd dossier opgesteld kan worden, kiest RSZ er meestal voor om de burgerlijke procedure te volgen. Dit betekent dat er aangifte tot regularisatie van de arbeidssituatie wordt gedaan. Met andere woorden: de inspectiediensten zullen vragen om je statuut om te zetten naar dat van werknemer. Het is dan aan de RSZ om niet-betaalde sociale zekerheidsbijdragen te eisen van de werkgever. Ze zal nooit achterstallige bijdragen eisen van de werknemer.
  • Indien het gaat om een dossier waarin er op grote schaal fraude gepleegd wordt kunnen de RSZ inspectiediensten er ook voor kiezen om in een strafrechtelijke procedure te stappen. Er wordt dan ineens een pro Justitia opgesteld naar het arbeidsauditoraat en je dossier kan dan voor de rechtbank komen. Met de beslissing van RSZ inspectiediensten kan je ook naar de arbeidsrechtbank trekken om alle andere arbeidsrechten als werknemer op te eisen.
  • Als er te weinig elementen opduiken om de gezagsrelatie aan te tonen wordt het dossier afgesloten.

Wil je verder naar een oplossing voor de situatie zoeken dan ga je best te rade bij de RSVZ . Je vindt de nodige info onder punt 4.

 


Belangrijk:

Als je klacht indient bij de sociale inspectie, contacteer dan ook een meer gespecialiseerde dienst zoals UNIZO, een vakbond, syndicaat der zelfstandigen & KMO’s. Zij kunnen je helpen je dossier op te volgen. Soms heb je een advocaat nodig, die ervoor zorgt dat de juiste procedures worden gevolgd zodat jij krijgt waarop je recht hebt.


 

Je bent al langer dan een jaar aan de slag in het zelfstandige statuut, maar je partner gedraagt zich in de realiteit als je baas: hij zegt je waar en wanneer je moet werken, hij controleert je werk, je moet verantwoording afleggen tegenover je baas,…

Je loon wordt niet (vlot) betaald of is gewoon te laag, je werkt van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat, zonder vakantie. Misschien had je wel een arbeidsongeval.

Je wil geen zelfstandige meer zijn, je hebt ook schulden bij het sociale verzekeringsfonds en voor jou is het belangrijkste dat daarvoor een oplossing gezocht wordt. Misschien probeerde je je al uit te schrijven bij het sociaal verzekeringsfonds, maar lukte dat niet.

Je kiest voor een ‘snelle oplossing’ omdat je onvoldoende bewijzen hebt om je arbeidssituatie aan te tonen, of misschien omdat je gewoon geen zin hebt in lange procedures.

Lees dan hieronder wat je kan doen.

Klacht neerleggen bij de RSVZ

Het rijksinstituut voor de sociale verzekering der zelfstandigen (RSVZ) is de eind- verantwoordelijke wat betreft de aansluiting en stopzetting van het zelfstandigenstatuut bij de sociaal verzekeringsfondsen. Zij kunnen met andere woorden beslissen wie zelfstandige is en wie niet, maar ook wie aan hen sociale zekerheidsbijdragen moet betalen en wie niet. Indien je aangeeft te willen starten als zelfstandige en ook daadwerkelijk werkt, dan is het RSVZ ook gebonden om deze arbeidsrelatie te respecteren. Indien het RSVZ van mening is dat er twijfel omtrent de arbeidsrelatie ontstaat dan kan ze gegevens verzamelen en een onderzoek starten. De keuze om je te schrappen als zelfstandige wordt pas genomen indien er GEEN activiteit is of als het RSZ de periode en de activiteit opneemt als een loontrekkende activiteit. Met andere woorden je statuut omzet naar het statuut van een werknemer.

Wat moet je doen?

Je gaat langs op het kantoor van de RSZ inspectie van de regio waar je werkt of je maakt telefonisch of via mail een afspraak.

Je neemt alle informatie over je tewerkstelling mee. Verzamel zoveel mogelijk informatie met zoveel mogelijk geschreven documenten. (zoals contracten, ondertekende stukken, facturen, betalingsbewijzen, sms’en…). Verzamel ook de contactgegevens van de werkgever en eventuele verantwoordelijken of collega’s. Als je je niet goed kan uitdrukken in het Nederlands, Frans of Engels, neem dan iemand mee die voor jou kan tolken.

Je zal moeten aantonen dat je weldegelijk klacht wil neerleggen tegen je werkgever en dat je niet enkel wil ontsnappen aan het betalen van de sociale bijdragen. Enkel als je je dus volledig engageert in het onderzoek zal de RSVZ overwegen om je uit te schrijven als zelfstandige. Dit om te voorkomen dat men misbruik maakt van deze procedure.

Bijvoorbeeld: Als je werkgever de aansluiting bij het sociaalverzekeringsfonds heeft getekend in plaats van jou dan zal je ook klacht moeten neerleggen bij de politie wegens schriftvervalsing. Dit zal er ook voor zorgen dat het onderzoek wordt opgestart.

Wat zijn de gevolgen?

Het RSVZ kan beslissen om je aansluiting stop te zetten (geen schrapping) als zelfstandige, ook als het sociaal verzekeringsfonds dat eerder niet wou. Je bent dan geen werknemer, maar ook geen zelfstandige meer, waardoor je geen nieuwe schuld aan sociale bijdragen meer opbouwt. Om een oplossing te vinden voor de al bestaande schuld kun je lezen hieronder in  punt 5.

Het gebeurt dat mensen wel zijn aangesloten als zelfstandige, maar in realiteit niet gewerkt hebben (dus ook niet als schijnzelfstandige). Als dat voor jou het geval is kan je vragen om je te laten schrappen als zelfstandige voor die periode. Je bent dan nooit zelfstandige geweest. Er hoeven dan ook geen sociale bijdragen betaald te worden voor deze periode en reeds betaalde bijdragen kunnen teruggevraagd worden. Dit betekent wel dat je voor die periode geen recht hebt op sociale zekerheid en alle ontvangen uitkeringen (zoals kinderbijslag, ziektekosten, …) ook terugbetaald moeten worden. Het vragen om te worden geschrapt wordt heel stevig onderzocht. Je zal nog meer moeten verdedigen waarom je je ooit hebt aangesloten als zelfstandige als naderhand blijkt dat je nooit actief was. Men wil voorkomen dat deze piste wordt gebruikt om sociale bijdragen te ontlopen.

 


Opgelet: Deze aanvraag kan gevolgen hebben voor je verblijfsrecht. Als de RSVZ vermoed dat je je enkel inschreef om een verblijfstitel te bekomen informeert ze Dienst Vreemdelingenzaken. De kans bestaat dan ook dat je verblijfsrecht wordt ingetrokken.


 


Belangrijk:
Als uit je verhaal blijkt dat er toch voldoende elementen zijn om je arbeidssituatie aan te tonen en je statuut eventueel om te zetten naar dat van werknemer, kan ook het RSVZ een onderzoek starten. Als er genoeg aanwijzingen zijn kunnen ze ook in bepaalde omstandigheden vragen aan het sociaal verzekeringsfonds om even te wachten met het sturen van een deurwaarder tot er meer duidelijkheid is. Dit is echter niet automatisch en zal enkel gebeuren bij volledige samenwerking en een dossier met duidelijke bewijzen. Let wel ze kunnen niet de eindbeslissing nemen of je de sociale zekerheidsbijdragen moet betalen of niet dat kan enkel worden beslist door de RSZ of de rechtbank.


 

Je kan zelf je statuut als zelfstandige stopzetten, of je blijft aan het werk als (schijn)zelfstandige, maar je hebt in het verleden schulden bij het sociaal verzekeringsfonds of bij de Nationale Hulpkas opgebouwd of je kan je sociale zekerheidsbijdragen op dit moment niet betalen.
Lees dan hieronder wat je kan doen.

1. Vrijstelling van sociale bijdragen voor behoeftige zelfstandigen aanvragen bij het sociale verzekeringsfonds/ nationale hulpkas

Formulieren voor de aanvraag zijn te vinden in het kantoor of op de website van het sociale verzekeringsfonds waar je aangesloten bent. Het formulier heet: “INLICHTINGSFORMULIER A Vrijstelling van de sociale bijdragen gevraagd door een zelfstandige.” Dit formulier telt 11 pagina’s en vraagt dus wel wat werk. Het sociale verzekeringsfonds moet je helpen met invullen. Ze moeten dit doen op basis van het handvest van de sociaal verzekerde.

Deze vrijstelling wordt enkel gegeven aan mensen die behoeftig zijn: dit moet je zelf aantonen. Er wordt hierbij rekening gehouden met de inkomsten en uitgaven van het gezin, eventuele schulden en de gezinssamenstelling (voeg een bewijs van gezinssamenstelling, te verkrijgen bij de gemeente, toe aan de aanvraag). De vrijstelling kan ook enkel gevraagd worden voor het voorafgaande jaar, het is dus van belang de aanvraag snel in te dienen. Het duurt gemiddeld 6 maanden vooraleer er beslist wordt over het al dan niet toekennen van de vrijstelling. Ben je niet akkoord met de beslissing dan is er nog de mogelijkheid om in beroep te gaan bij de arbeidsrechtbank.

De termijn voor indiening van een aanvraag tot vrijstelling bedraagt 12 maanden, te rekenen vanaf de eerste dag van het kwartaal (3 maanden) dat volgt op het kwartaal dat gevorderd wordt. Zo kan je voor maximaal vier kwartalen vrijstelling vragen.

De kwartalen lopen zo:

  • 1e kwartaal = januari, februari en maart
  • 2e kwartaal = april, mei en juni
  • 3e kwartaal = juli, augustus en september
  • 4e kwartaal = oktober, november en december

Wanneer je bijvoorbeeld een aanvraag doet op 5 april 2020, zal je dus vrijstelling kunnen vragen voor maximaal de 4 voorgaande kwartalen: 1e kwartaal van 2020 en het 4e, 3e en 2e kwartaal van 2019.

 


Opgelet: periodes gedurende dewelke je vrijgesteld werd van de betaling van bijdragen, worden niet in aanmerking genomen bij de berekening van het pensioen. (Je behoudt wel het recht deze vrijgestelde bijdragen later toch nog te betalen, voor zover ze dan nog niet verjaard zijn, om je pensioenrechten te behouden). Als e de vrijstelling bekomt dan kan het zijn dat men zich naar het bedrijf zal richten om deze bijdragen te bekomen. Iedere medevennoot is immers solidair verantwoordelijk.


 

Vrijstelling van verhoging

Je kan jouw aanvraag voor vrijstelling van verhoging pas indienen nadat je alle bijdragen en kosten hebt betaald. In twee gevallen kan je toch al een aanvraag indienen zonder dat je alle bijdragen en kosten hebt betaald:

  • Als je een afbetalingsplan hebt gekregen. Je betaalt dan voorlopig alleen de bijdragen en kosten af. Na jouw laatste afbetaling zal het RSVZ een beslissing nemen over de verhogingen.
  • Als u een dwangbevel of een dagvaarding hebt gekregen.
  • Let op: Je kan alleen kwijtschelding krijgen voor de verhogingen die de RSVZ voor het dwangbevel of de dagvaarding hebben aangerekend. De interesten die ze daarna aanrekenen moet u steeds betalen.

2. Afbetalingsplan opstellen

Als er geen kwijtschelding (van schulden of interesten) meer kan gevraagd worden, kan je nog altijd een afbetalingsplan afsluiten in overleg met het sociaal verzekeringsfonds.

3. Je legde klacht neer bij TSW, RSZ of de RSVZ en je statuut werd omgezet van zelfstandige naar werknemer

Je vindt de nodige uitleg over deze procedure hier en hier. Als je statuut is omgezet word je vrijgesteld van het betalen van sociale zekerheidsbijdragen. Gezien je als werknemer wordt beschouwd had je ze nooit moeten betalen. Je kan eventueel reeds betaalde sociale zekerheidsbijdragen terug vorderen. Je zal moeten bewijzen dat jij ze hebt betaald. Het geld wordt immers terug gestort op de rekening die de bijdragen heeft betaald.

 


Belangrijk:
Als uit alle eerdere onderzoeken blijkt dat je een werknemer bent en geen zelfstandige dan kan het nog zijn dat de RSZ beslist om je statuut niet om te zetten. Ze zullen je statuut immers enkel aanpassen als ze in staat zijn om de verschuldigde sociale bijdragen van de werkgever terug te eisen. Is de werkgever ondertussen failliet of verdwenen dan zal men je statuut niet omzetten en zal jij dus toch de bijdragen moeten betalen. Het enige wat je dan kan doen is naar de rechtbank stappen om je statuut door hen te laten omzetten.


 

Het is dus best om als je je statuut wil omzetten je ook een poging onderneemt een vrijstelling van de bijdragen te vragen zoals hierboven besproken. Let wel door dit aan te vragen geef je toe dat je als zelfstandige werkte. Beide procedures spreken elkaar dus tegen. We raden u aan om toch beide procedures te volgen. Als je de vrijstelling aanvraagt voeg dan een brief toe om duidelijk te maken dat je ook de procedure volgt om je statuut om te zetten, maar dat je gezien de verjaringstermijn nu ook een vrijstelling aanvraagt. Als je procedure om het statuut niet succesvol is, is de kans groot dat je niet langer een vrijstelling kan bekomen omdat je aanvraag termijn is verstreken.